New York – Sanat dünyasının keşfedilmeyi bekleyen dönemlerinden birine ışık tutan, Amerikalı heykeltraş ve kolaj sanatçısı Luise Kaish’in altı on yıllık üretim sürecini kapsayan retrospektif sergisi
New York’ta yer alan sanat kolonisinden çıkan enerjiyi kent merkezine taşıyor. MacDowell sanat kolonisiyle başlayan bu öykü, sanatçının “yakılmış tuval” tekniğiyle gerçekleştirdiği çalışmaları ilk kez geniş bir ölçekte izleyiciyle buluşturuyor.
1976 yazında, sanatçı Luise Kaish ile eşi sanatçı Morton Kaish, New Hampshire’daki MacDowell kolonisi’nde birlikte konuk sanatçı olarak bulunuyordu. Eşi Melissa Kaish’ın ifadesiyle bu tür beraberlik onların üretim yöntemlerinin ayrılmaz parçası olmuştu. Bir gün Luise, tuval denemelerinde yaşadığı tıkanmışlık sonucunda atölyesinde kağıt parçalarını ve kırıntıları ateşe attı; Morton, o anda attığı adımı gözlemledi. Yandıkça kıvrılan tuval parçalarında siyah ve kahverengi tonların ortaya çıktığını, boya ya da pigmentle mümkün olamayacak bir yoğunlukta olduklarını söyledi.
O anda, MacDowell’daki Cheney stüdyosunun taş zeminine çökmüş halde Luise yeni bir üretim biçimi keşfetti: Yanan tuval şeritlerini taşıyıp kesmeye, katmanlamaya ve yeniden düzenlemeye başladı. Bu biçimde ortaya çıkan çalışmalara “Burntworks” adını verdi. O ana kadar esas olarak anıtsal bronz heykelleriyle tanınmış olmasına rağmen, sanat hayatının bir sonraki bölümünü bu “yakılmış tuval kolajları” belirledi.
Bu çalışmalarda tuval, heykel gibi ele alınıyordu: Katman, yoğunluk, yakma eyleminin izleri—kahverengi-siyah yanık halkalar—bir arada duruyordu. İklimsel olarak yaşam alanından uzak bir malzeme kullanımı yerine, doğrudan ateşle ilişki kuran bir üretim biçimi ortaya çıktı. Küratör Susan Fisher’ın ifadeleriyle: “Gerçekte onun için bu bir dönüm anıydı; bir şeyi yok ederken bir şeyi yaratıyordu.”
Sergi mekânında —Manhattan’da 521 West 23rd Street adresinde yer alan MacDowell NYC’de— sanatçının erken dönem Burntworks’leri ilk kez kamusal alanda izleyiciyle buluşuyor. Ayrıca sonraki kolaj çalışmaları ve üç metal heykeli de sergide yer alıyor.
“Luise Kaish: Fire on the Mountain” başlıklı sergi, sanatçının altı on yıl boyunca yürüttüğü geniş kapsamlı pratiğini gözler önüne sererken, az bilinen dönemlerinden birinin aslında yaratıcı yaşamının kilit kırılma anı olduğunu ortaya koyuyor. Küratör Fisher ve MacDowell yöneticisi Chiwoniso Kaitano, sanatçının MacDowell kolonisi bağlamında geçen döneminin ve doğal çevresinin bu üretim biçimi için belirleyici olduğunu vurguluyor.
Kaish’in doğadan aldığı ilham oldukça güçlü: 1976 tarihli Firepond I ve Monadnock I gibi çalışmalarda New Hampshire manzaralarının izleri görünüyor. Sanatçının MacDowell’de geçirdiği döneme ait eskiz defterlerinde, çevresini saran çiçekler ve huş ağaçlarını çizdiği ortaya çıktı; bu doğa motifleri daha sonra tuval kolajlarına dönüştü. Aynı zamanda Kaish, uzay ve kozmik tema ile de derinden ilgileniyordu: Örneğin 1977 tarihli Creation adlı kolajı, güneşi andıran bir merkezi disk ile dışa doğru yayılan ışınları barındırıyor.
Sanatçının erken heykelleri de dikkat çekici: 1970 tarihli bronz heykel Cosmos with Unborn Planet, Kaish’in Roma’daki konuk sanatçılığı döneminden. O sırada sanatçı ya kırklarının sonundaydı; zaten o döneme kadar birçok önemli sergiye katılmıştı. Kaish’in kariyeri boyunca karşılaştığı toplumsal cinsiyet engellerine rağmen, 20. yüzyıl Amerika’sında kadın bir heykeltıraş olarak elde ettiği başarılar etkileyici: O dönem için zor bir sahneydi.
Sanatçının üretimindeki ruhani boyut da güçlü: Kabalistik semboller, Yahudi mistisizmi kaynakları arasında. Kaish, “Tevrat… Zohar… Kabala…” gibi metinleri şiirsel ve sembolik imgeler için birer kaynak olarak tanımlıyor. Sanat tarihçisi Norman L. Kleeblatt, Kaish’in Burntworks yapılarının “kırılma” ve “onarım” (tikkun) kavramları açısından anlamlı olduğunu belirtiyor. Örneğin onun Monadnock I adlı eserinde, ham tuval parçaları üst üste katmanlanmış ve yakılmış malzemelerle birlikte, bir tür “kanama durdurma” metaforu yaratıyor gibi görünüyor.
Sanatçının sade malzemelerle yarattığı bu tuval kolajları, yakıcı bir zarafet ve büyüleyici bir etki taşıyor. 1981’de Staempfli galerisinde sergilendiğinde, sanatçının katalog yazısında şöyle diyordu:
“Belirsizliği severim, netliği severim. ‘Burntworks’ ile ikisine de giden yollar buldum… Bu peyzaj kolajlarını kısa şiirler, kendi başlarına dünyalar olarak düşünmeyi severim; küçük bir pencere aracılığıyla evrenin yıldızlarını görebileceğimiz…”
Sergi 28-31 Ekim tarihleri arasında ziyaret edilebilir.
