Türkiye’de sosyal güvenlik sistemi, son yılların en kapsamlı ve teknolojik denetim sürecinden geçiyor. Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK), geriye dönük yaptığı incelemeler neticesinde yaklaşık 100 bin kişinin emeklilik hakkını iptal ederken, binlerce dosyayı da inceleme altına aldı. Bu durum sadece emekli maaşının kesilmesiyle sınırlı kalmayan, ciddi mali ve hukuki sonuçlar doğuran bir süreci beraberinde getiriyor.
Sahte Sigortalılık Denetimi
Sistemin en büyük yarası olarak görülen “sahte sigortalılık”, bu iptallerin ana gerekçesini oluşturuyor. Bir kişinin bir iş yerinde fiilen çalışmadığı halde, sadece emeklilik gün sayısını doldurmak, sağlık hizmetlerinden yararlanmak veya daha yüksek bir maaşla emekli olmak amacıyla sigortalı gösterilmesi SGK tarafından “hizmet akdine aykırılık” olarak tanımlanıyor. Kurum, veri ambarındaki çapraz kontrollerle bir kişinin aynı anda imkansız mesafelerdeki iki farklı iş yerinde görünmesi veya bir iş yerinin kapasitesinden çok daha fazla çalışana sahip olması gibi durumları yapay zeka destekli algoritmalarla tespit ediyor.
Naylon Şirketler ve Paravan Girişimler
İncelemelerin odak noktasında “naylon şirketler” yer alıyor. Bu şirketler gerçekte herhangi bir ticari faaliyet yürütmüyor, bir ofisleri veya üretim alanları bulunmuyor. Tek kuruluş amaçları, dışarıdan ödeme alarak kişileri sigortalı göstermek. SGK denetmenleri bu şirketlerin adreslerine baskın düzenlediğinde, tabelası dahi olmayan boş binalarla karşılaştıklarında o iş yerinden bildirilen tüm prim günlerini geriye dönük olarak siliyor. Bu durumdan habersiz olan veya bu yönteme başvuran binlerce kişi, emeklilik hakkını bir anda kaybediyor.
Sürecin Ağır Mali Bilançosu
Emekliliği iptal edilen bir kişi için süreç sadece maaşın kesilmesiyle bitmiyor. SGK, “yersiz ödeme” kapsamında şu adımları atıyor:
- Maaşların Geri İadesi: Kişinin emekli olduğu tarihten itibaren aldığı tüm maaşlar, yasal faiziyle birlikte kendisinden geri tahsil ediliyor.
- Sağlık Harcamalarının Tahsili: Emekli olduğu dönemde kendisi ve bakmakla yükümlü olduğu kişiler için devletin ödediği tüm hastane, ameliyat ve ilaç masrafları kişiye fatura ediliyor.
- Primlerin Silinmesi: Sahte olduğu tespit edilen prim günleri hizmet dökümünden tamamen çıkartılıyor. Bu da kişinin emekli olabilmesi için eksik kalan günlerini yeniden, bu kez yasal yollarla çalışarak tamamlaması gerektiği anlamına geliyor.
Hizmet Dökümü Ş ve K Kodu Anlamı
SGK, şüpheli gördüğü durumları hizmet dökümünde belirli kodlarla işaretliyor. Eğer bir kişinin dökümünde iş yeri kodunun yanında “Ş” (Şüpheli) ibaresi varsa inceleme başlamış demektir. “K” (Kontrollü) kodu, denetimin derinleştiğini; “S” (Sahte) kodu ise sahteciliğin kesinleştiğini ve o primlerin artık geçersiz sayıldığını gösteriyor.
kayıt dışı istihdamla ve usulsüz emeklilikle mücadelede vites yükseltmiş durumda. Özellikle geçmişte “bir tanıdığın yanında sigortalı görünme” yöntemiyle gün dolduranlar için risk her geçen gün artıyor. Kurumun veri tabanı artık on yıllar öncesine ait tutarsızlıkları bile tek bir tuşla yakalayabiliyor.
