Çekya
Meksika
Güney Afrika
Güney Kore
Fas
Haiti
İskoçya
Brezilya
Curaçao
Fildişi Sahili
Ekvador
Almanya
Türkiye
ABD
Paraguay
Avustralya
Japonya
İsveç
Tunus
Hollanda
Muharrem ayının kalbi olan Aşure Günü geldi. Siz kıymetli okuyucularımıza daha önce verdiğimiz kararmayan aşure tarifini de hatırlattıktan sonra, gelelim konumuzun asıl özüne. Aşure günü mutfaktaki hazırlıktan çok daha derin bir manaya sahip. Çift gün orucundan cüzdandaki “bereket baklasına”, aileye yapılan ikramdan unutulan Anadolu ritüellerine kadar bu özel günün az bilinen sünnetlerini ve köklü kültürel kodlarını mercek altına alıyoruz.
Aşure, Nuh’un Gemisi’nden bu yana bizlere kalan bir lezzet mirası olsa da İslam geleneğinde ve Anadolu irfanında bu gün; bir mutfak mesaisi değil, bir toplumsal arınma ve rızık genişletme vesilesidir. Gelin, ocağın altını kapattıktan sonra asıl yapmamız gereken manevi ödevlerimize birlikte bakalım.
1. Tencerenin Ötesindeki Miras: Unutulan Sünnetler
Aşure Gününde komşulara kase kase ikram dağıtmak harika bir gelenek ancak İslam dünyasında bu günün hakkını vermek için Peygamber Efendimiz’in (s.a.v.) bizzat uyguladığı ve tavsiye ettiği şu adımları da unutmamak gerekiyor:
- “Ters Köşe” Oruç Sünneti (Yahudilere Muhalefet): Aşure Günü oruç tutmak çok faziletlidir. Ancak İslam alimleri yalnızca Muharrem’in 10. günü oruç tutmayı mekruh (hoş karşılanmayan) bulur. Hz. Muhammed (s.a.v.), Yahudi geleneğinden ayrışmak için bu orucun Muharrem’in 9-10. veya 10-11. günleri şeklinde, yani en az iki gün tutulmasını emretmiştir.
- Aileye ve Eve Bolluk (Rızık Genişliği): Hadis-i şeriflerde geçen harika bir sünnettir: “Her kim Aşure Günü ailesine ve çoluk çocuğuna bol ikramda bulunursa, Allah da senenin diğer günlerinde onun rızkını bollaştırır.” Bu yüzden o gün eve her zamankinden daha fazla çeşit yiyecek/erzak almak ve aileye güzel bir sofra kurmak rızık bereketine vesile kabul edilir.
- Sıla-i Rahim ve Selamlaşma: O gün akrabaları ziyaret etmek, dargınları barıştırmak ve karşılaşılan en az 10 Müslümana içtenlikle selam vermek toplumsal bağı güçlendiren en güzel sünnetler arasındadır.
- İstiğfar ve Arınma: Aşure Günü, Hz. Adem’in tövbesinin kabul edildiği gün olduğu için bol bol tövbe-istiğfar etmek, manevi bir arınma günü olarak yaşanır.
2. Cüzdandaki Aşure Baklasından Komşu Tasına: Anadolu Kodları
Aşure, sadece bir tatlı değil; ortak bir yaşam bilincidir. İşte yüzyıllardır Anadolu topraklarında yaşatılan, şimdilerde ise yavaş yavaş unuttuğumuz o büyüleyici kültürel kodlar:
Cüzdan Bereketi: “Aşure Baklası” Geleneği
Eskiden Anadolu’da aşure yerken ağza gelen ilk nohut ya da fasulye tanesi (buna aşure baklası denirdi) ağızdan çıkarılır, yıkanır ve bir sonraki aşure gününe kadar bereket getirmesi niyetiyle cüzdanlarda, para keselerinde saklanırdı. Müthiş bir esnaf ve ev geleneğidir.
Tencerenin Dibindeki Sır: “Kazan Altı”
Aşure tenceresinin dibinde kalan son porsiyon, o evin bereketinin kaçmaması için dışarıya verilmez, hane halkı tarafından paylaşılırdı. Ayrıca komşudan gelen aşure kasesi asla boş çevrilmez, içine ya başka bir ikram konur ya da o kase yıkanmadan (bereketli kalasın diye) iade edilirdi.
Yetim Başını Okşamak
Kültürümüzde Aşure Günü yetimhaneleri ziyaret etmek, bir yetimi sevindirmek gelenektir. İnanca göre o gün bir yetimin başını okşayan kişiye, çocuğun saçının teli adedince cennette derece verilir. Müminlerin binbir imtihandan geçtiği son yıllarda öyle çok yetim var ki elinden tutulup başı okşanacak, Gazze’de, Doğu Türkistanda ve dünyanın bir çok yerinde… Onlara belki kilometrelerce öteden fiziksel olarak uzanamıyoruz fakat birlik olmak ve varlığını hissettirmek, yüzlerini güldürmek de kâfidir.
Birlik İçinde Çokluk
Nuh’un gemisinde kalan son malzemelerin bir araya gelmesiyle oluşan bu tatlı; aslında farklılıkların (fasulye, incir, buğday, kayısı) bir araya gelerek nasıl muazzam bir ahenk ve lezzet oluşturduğunu simgeler.
Bu Aşure Gününde de mutfağımızdan yükselen o güzel aşure kokularını; hoşgörü, paylaşma, ibadet ve sıcacık bir selamla taçlandırmayı unutmayalım.
