Avrupa Birliği (AB) Konseyi, Şengen Bölgesi’ne vizesiz seyahat hakkına sahip üçüncü ülkelere yönelik önemli bir karara imza attı. İnsan hakları ihlali, uluslararası hukuka uyumsuzluk ve yatırım yoluyla vatandaşlık uygulamalarında suiistimal gibi gerekçelerle vize muafiyetinin daha hızlı askıya alınmasını sağlayacak düzenleme onaylandı.
Yeni mekanizma, AB’nin çıkarlarına aykırı davranan ülkeler için şengensiz seyahat ayrıcalığının artık daha kolay bir şekilde geri alınabileceği anlamına geliyor. Böylece, AB’nin siyasi, hukuki ve güvenlik kaygılarına yeterli yanıt vermeyen devletlere karşı etkili bir yaptırım aracı oluşturulmuş oldu.
İnsan Hakları ve Uluslararası Yükümlülükler Mercek Altında
Konsey’in yazılı açıklamasına göre yeni düzenleme; insan hakları ihlallerinin tespiti, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi veya uluslararası yargı kararlarına uyulmaması halinde vize serbestisinin askıya alınmasını mümkün kılacak.
Ayrıca, bir ülkenin:
- AB’nin göç ve vize politikalarıyla uyumsuz olması
- Yasadışı göç akınını artıran uygulamalara yol açması
- Gerçek bağı bulunmayan kişilere yatırım karşılığı vatandaşlık vermesi
durumlarında da vize serbestisi durdurulabilecek.
AB, son yıllarda özellikle yatırım karşılığı pasaport programlarının güvenlik riskleri doğurduğunu savunuyor. Bu nedenle söz konusu mekanizma, doğrudan bu uygulamalara karşı bir önlem olarak görülüyor.
Askıya Alma Süresi Uzuyor: 9 Ay Yerine 12 Ay
Yeni uygulamayla birlikte askı süreci daha esnek ve daha uzun hale getirildi:
| Eski Uygulama | Yeni Uygulama |
|---|---|
| 9 aylık askı süresi | 12 ay |
| Uzatma süresi 18 ay | Uzatma süresi 24 ay |
Bu dönüşüm, AB’nin ilgili ülkeye sorunları düzeltmesi için daha fazla diplomatik zaman tanımasını sağlayacak. Ancak belirtilen koşullar düzeltilmezse vize muafiyeti tamamen iptal edilebilecek.
Karar Kime Uygulanacak? 61 Ülke Yakından İzleniyor
Şu an 61 ülkenin vatandaşları, 90 gün süreyle vizesiz Schengen seyahati gerçekleştirebiliyor. Buna İngiltere, Japonya, Ukrayna, Avustralya ve Batı Balkan ülkeleri de dahil bulunuyor.
Düzenleme kapsamındaki askı kararları ise ülkelerin tamamını değil, gerek görülmesi halinde belirli vatandaşlık gruplarını kapsayabilecek. Bu durum geçmiş döneme göre önemli bir değişiklik olarak dikkat çekiyor.
Vanuatu Örneği Tek Uygulama Olarak Kayda Geçmişti
AB, bugüne kadar vize muafiyeti askısını yalnızca bir kez uyguladı:
- Vanuatu Cumhuriyeti’ne, Rus vatandaşlarına yatırım karşılığı vatandaşlık vererek AB’ye erişim kolaylaştırıldığı gerekçesiyle…
Yeni düzenleme ile bu tür yaptırımların yaygınlaşabileceği belirtiliyor.
Düzenlemenin Siyasi Yansımaları
Sistemin güncellenmesi ilk olarak haziran ayında gündeme geldiğinde, AB’nin İsrail vatandaşlarını hedef alabileceği yorumları yapılmıştı. Özellikle Gazze’deki askeri operasyonlar sonrası insan hakları ihlali tartışmalarının artması, bu ihtimali daha görünür hale getirdi.
Avrupa Parlamentosu, düzenlemeyi 7 Ekim’de onayladı.
AB Konseyi’nin imzası ile süreç tamamlanarak yürürlüğe giriş aşamasına geldi.
Düzenleme, AB Resmî Gazetesi’nde yayımlanmasından 20 gün sonra yürürlüğe girecek.
Yeni adım, AB’nin:
- Göç politikalarını güçlendirme,
- Uluslararası hukuk ve insan hakları standartlarını daha katı şekilde uygulama,
- Güvenlik risklerini minimize etme
stratejisinin parçası olarak görülüyor.
Uzmanlara göre, bu mekanizma AB’nin siyasi baskı aracı haline gelebilir. Özellikle ülkeler arası diplomaside vize muafiyeti artık pazarlık gücü olarak daha sık kullanılacak.
Türkiye’nin de uzun süredir talep ettiği Şengen vize serbestisi konusu dikkate alındığında, düzenlemenin müzakerelerde yeni bir hassasiyet başlığı oluşturabileceği değerlendiriliyor.
