Altının Gölgesinde Yaşamak: Dünyanın En Yüksek Şehri La Rinconada’nın Gerçeği
And Dağları’nın 5.100 metre yükseklikteki sert kayalıkları arasında, bulutların bile nefes almakta zorlandığı bir yerde, La Rinconada adında bir şehir var. Peru’nun güneyinde, Bolivya sınırına yakın bu kasaba, dünyanın en yüksek yerleşim yeri olarak anılıyor. Ancak La Rinconada’yı ilginç kılan yalnızca rakımı değil; burası aynı zamanda modern dünyanın en sert sosyoekonomik çelişkilerinden birine ev sahipliği yapıyor: Zenginlik vadeden altının tam ortasında fakirliğin hüküm sürdüğü bir şehir.
Altının Peşinde Bir Rüya
La Rinconada’nın hikâyesi 20. yüzyılın ortalarında, altın madenlerinin keşfiyle başlıyor. İlk madenciler, Andlar’ın zirvesinde el yordamıyla kazı yaparken, kimse bu kadar yüksekte bir yerleşimin kalıcı olabileceğini düşünmüyordu. Ancak altın söylentileri yayıldıkça, çevre köylerden, hatta ülkenin farklı bölgelerinden insanlar buraya akın etti. Zamanla, çadırlarla başlayan yaşam, plansız bir şekilde büyüyen dar sokaklara, teneke evlere ve kontrolsüz bir şehre dönüştü.
Bugün La Rinconada’da 40 ila 60 bin kişi arasında insan yaşıyor; sayının kesinliği yok çünkü resmi kayıt sistemi neredeyse işlemiyor. Buraya gelenlerin çoğu, altın bulma umuduyla yaşıyor. Ancak çoğu için bu umut bir ömür süren hayal kırıklığına dönüşüyor.
Hava Yok, Devlet Yok, Umut Yok
5,100 metrelik rakımda oksijen miktarı, deniz seviyesinin neredeyse yarısı kadar. Ziyaretçiler için birkaç saatlik kalış bile baş dönmesi ve mide bulantısıyla sonuçlanırken, burada yaşayanlar yıllarca süren kronik yorgunluğa alışmak zorunda kalıyor. Elektrik, kanalizasyon ve su sistemi yok. İnsanlar donmuş buzullardan eriyen suyu içiyor; bu sular, maden atıklarıyla karıştığı için ağır metal ve cıva kirliliğiyle dolu.
Devletin varlığı neredeyse hissedilmiyor. Okullar yetersiz, sağlık hizmeti neredeyse yok, güvenlik ise tamamen madencilerin kendi aralarında kurduğu gayri resmî kurallarla sağlanıyor. Bu kuralların en bilinenlerinden biri cachorreo sistemi: Madenciler, aylarca ücretsiz çalışıyor; karşılığında ayda bir gün, kazdıkları madenden çıkan altının kendilerine kalmasına izin veriliyor. Ancak bu yöntem tamamen şansa dayalı, çoğu kez madencinin o şanslı gününde hiçbir şey çıkmıyor.
Kadınların Görünmeyen Mücadelesi
La Rinconada’da kadınların madenlere girmesi uğursuzluk sayılıyor. Bu yüzden kadınlar, şehrin çamurlu sokaklarında altın tozu yıkayarak, erkeklerin bıraktığı kalıntılardan birkaç gram altın çıkarmaya çalışıyor. Ellerinde civa bulaşmış su kapları, sırtlarında çocuklarıyla saatlerce çalışıyorlar. Civa, zamanla hem bedenlerini hem de çevreyi zehirliyor. Yine de çoğu kadın için bu, tek geçim kaynağı.
Modern Dünyanın Unuttuğu Bir Gerçeklik
La Rinconada, bir anlamda küresel ekonominin karanlık aynası. Dünyanın dört bir yanında takılan altın yüzükler, elektronik devrelerde kullanılan altın parçaları, belki de bu şehirdeki ilkel yöntemlerle çıkarılmış altından yapılıyor. Ancak bu zenginliğin kaynağı olan insanlar, yoksulluğun en ağır hâliyle yaşıyor.
Uluslararası kuruluşlar, yıllardır buradaki çevresel ve insani koşullara dikkat çekiyor. Ancak coğrafi zorluklar, ekonomik çıkarlar ve yerel otoritesizliğin birleşimi, La Rinconada’yı adeta “dünyanın unutulmuş noktası”na dönüştürmüş durumda.
Buzullar Eriyor, Umut da
İklim değişikliği, La Rinconada’yı çevreleyen buzulları hızla eritiyor. Bu, hem içme suyu hem de madencilik açısından hayati bir tehdit. Çünkü buzullar yok oldukça, şehir sadece su değil, var olma nedenini de kaybediyor. Buna rağmen, her yıl yeni insanlar buraya gelmeye devam ediyor; altının parıltısı hâlâ umudun yerini alıyor.
La Rinconada, insanın doğayla ve kendi açgözlülüğüyle mücadelesinin somut bir örneği. Altının cazibesiyle kurulmuş bu şehir, bugün dünyanın en yüksek, en fakir ve en zorlu yaşam alanlarından biri olarak varlığını sürdürüyor. And Dağları’nın doruklarında parlayan altın, burada ne zenginlik ne de kurtuluş getirmiş durumda yalnızca, insanın umutla hayal kırıklığı arasındaki ince çizgide nasıl yaşamaya devam edebildiğinin bir hikâyesini anlatıyor.
