ABD ile İran arasındaki nükleer müzakereler, uzun süren belirsizlikler, karşılıklı restleşmeler ve diplomatik manevraların ardından Umman’ın başkenti Maskat’ta yeniden start aldı. Bu görüşmeler, sadece iki ülke arasındaki ilişkilerin değil; Orta Doğu’daki güvenlik dengelerinin geleceğini de yakından ilgilendiriyor. Tarafların masaya oturması bile başlı başına kritik bir gelişme olarak yorumlanırken, sürecin uzmanlar tarafından “zor ama gerekli bir diplomatik oyun” olarak değerlendirildiği belirtiliyor.
Masaya Zor Gelen Taraflar
Görüşmeler uzun süre İstanbul’da yapılacaktı ancak İran, ABD’nin gündemi genişletme isteği nedeniyle mekân değişikliğinde ısrar etti. Tahran, masada yalnızca nükleer başlığın konuşulabileceğini, füze programı ve bölgesel faaliyetlerin tartışılamayacağını açıkça belirtti. Washington ise yaptırımların kaldırılmasının ancak daha kapsamlı bir anlaşma ile mümkün olabileceğini savununca süreç tıkandı. Bu nedenle görüşmelerin iptal edileceği bile konuşuldu ancak Umman’ın devreye girmesiyle taraflar Maskat’ta buluşmayı kabul etti.
Bu diplomatik trafik nedeniyle görüşme masasına hem temkinli bir hava hem de düşük beklentilerle oturuldu.
Taraf Temsilcileri ve Dikkat Çeken Diplomatik Ayrıntılar
İran heyetinde üst düzey diplomatların yanı sıra İran Milli Güvenlik Konseyi’nden isimler yer alıyor. ABD tarafında ise Orta Doğu özel temsilcileri, nükleer denetim uzmanları ve Beyaz Saray’ın danışman ekibi bulunuyor.
Kulislerden gelen bilgilere göre ABD yönetimi özellikle “askerî gerilimi kontrol altında tutma” amacıyla bu görüşmelere ayrı bir önem veriyor. Son günlerde bölgede artan ABD askerî hareketliliği ise görüşmelerin ne kadar hassas yürüdüğünün göstergesi.
Tahran’ın Kırmızı Çizgileri: “Füze Programı Müzakere Edilemez”
İran’ın masadaki temel kırmızı çizgileri oldukça net. Balistik füze programı müzakere konusu yapılmayacak. Bölgesel nüfuz alanlarında geri adım atılmayacak. Uranyum zenginleştirme tamamen durdurulmayacak; yalnızca belirli seviyelerde sınırlandırılabilir. ABD’nin tek taraflı yaptırımları kaldırılmadan kapsamlı bir anlaşmaya imza atılmayacak.
Bu sert tavır, görüşmeler başlamadan atmosferi gerginleştirdi ve masadaki diplomatik sınırlar daha ilk gün çizilmiş oldu.
ABD’nin Stratejik Hedefi: “Kapsamı Genişletilmiş Yeni Bir Anlaşma”
Washington yönetimi ise 2015’teki nükleer anlaşmanın (JCPOA) yeniden devreye alınmasının yeterli olmadığını düşünüyor. ABD, özellikle İran’ın balistik füze kapasitesinin sınırlandırılması ve bölgesel vekil güçlere sağladığı desteğin azaltılması gerektiğini savunuyor.
Washington’a göre bu adımlar atılmadan İran’a geniş çaplı yaptırım kaldırımları sağlanması, bölgedeki güç dengesini tehlikeye atabilir.
Diplomatik Kriz ve Askerî Gerilim Arasında İnce Çizgi
Bu görüşmeler sadece bir anlaşma arayışı değil; aynı zamanda bir krizin eşiğinde diplomasi yürütme çabası olarak değerlendiriliyor. İran’ın sert açıklamaları, ABD’nin bölgedeki askerî hareketliliği, İsrail’in tepkileri ve Körfez ülkelerinin temkinli tutumu, masanın ne kadar kırılgan olduğunu açıkça ortaya koyuyor.
Uzmanlara göre kısa vadede kapsamlı bir mutabakat zor; ancak diplomasi kanallarının açık tutulması, muhtemel bir silahlı çatışmanın önlenmesi açısından kritik.
Umman’ın Arabuluculuk Rolü Yeniden Ön Planda
Umman geçmişte de İran ile Batı arasında perde arkası diplomaside önemli rol oynamıştı. Maskat’ın bu müzakerelere ev sahipliği yapması, bölge ülkelerinin tansiyonu düşürmek adına sessiz ama etkili bir çaba yürüttüğünü gösteriyor.
Körfez’deki yönetimler, İran–ABD geriliminin ekonomik ve güvenlik açısından bölgeye ağır bedeller ödetebileceğinin farkında olduğu için bu sürecin devamını destekliyor.
Diplomasi Hâlâ En Gerçekçi İhtimal
Masadaki atmosfer kırılgan olsa da tarafların görüşmeye devam etme niyeti, olası büyük bir çatışmanın önüne geçilmesi açısından umut verici. Sürecin bundan sonrası, hem tarafların esneklik gösterme kapasitesine hem de bölgesel aktörlerin tutumuna bağlı olarak şekillenecek.
Önümüzdeki günlerde bu müzakere trafiği, dünya gündemindeki en sıcak başlıklardan biri olmaya devam edecek.
