Ülke çapında iletişim krizinin boyutları ve insan haklarına etkileri
Kabil (AFP / DW) – Afganistan’da 2025 Eylül ayının ortalarından itibaren başlayan ve eylül sonuna doğru ülke çapına yayılan büyük çaplı internet ve mobil iletişim kesintisi, yalnızca teknik bir arıza olarak nitelendirilemeyecek boyutta. Ülkenin kuzeyinden başlayarak geniş bir alana yayılan bu erişim kısıtlaması, özellikle eğitim, kadın hakları, iş dünyası ve insani yardım faaliyetleri üzerinde ciddi etki yarattı.
Kesintinin Başlangıcı ve Kapsamı
Kesintiler, 16 Eylül 2025 tarihinde kuzeyde bulunan Balkh ili’nde fiber‑optik bağlantıların “ahlaksızlığın önlenmesi” gerekçesiyle durdurulmasıyla başladı. Bölge yöneticileri bu kararı direkt olarak Hibatullah Akhundzada’nın emriyle alındığını ifade etti. Sonraki günlerde bu uygulama, kuzey‑doğu ve güney illerine yayıldı.
29 Eylül gecesi itibarıyla ülke genelinde hem sabit internet (fiber‑optik) hem de mobil veri bağlantıları büyük ölçüde durmuş durumda; bir internet izleme ağı olan NetBlocks, bağlantı düzeyinin %1’in altına düştüğünü bildirdi.
Fakat 1 Ekim 2025 itibarıyla mobil ve internet hizmetlerinin ülke genelinde yeniden açıldığı yönünde raporlar geldi. Taliban yönetimi ise resmi olarak ülke çapında bir yasağın uygulanmadığını, sorunların yaşlanan altyapı nedeniyle meydana geldiğini belirtti.
Neden Bu Kısıtlama?
Taliban yetkilileri, internete erişimin “ahlaksızlık” yürüttüğü gerekçesiyle kısıtlandığını açıkladı. İlk olarak fiber‑optik bağlantılar kesildi, ardından mobil veri ve sabit hatlar da büyük ölçüde etkilenmiş durumda.
Bağımsız örgütlerin değerlendirmesine göre bu tür erişim kısıtlamaları, toplumsal kontrolü artırma, bilgi akışını sınırlama ve özellikle kadınların dijital ortamdaki varlığını zayıflatma amacı güdebilir.
Etkiler ve İnsani Sonuçlar
Eğitim: İnternet kesintileri, özellikle çevrimiçi eğitim gören öğrenciler için büyük bir engel teşkil etti. Kadın ve kız öğrencilere yönelik online derslerin aksadığı bildiriliyor.
Ekonomi ve İş Dünyası: Bankacılık sistemleri, e‑ticaret, para transferleri ve genel iş faaliyetleri büyük ölçüde aksadı. Havalimanı operasyonları bile etkilendi.
İnsan Hakları & Bilgi Erişimi: İnternet erişiminin engellenmesi, ifade özgürlüğü, basın özgürlüğü ve bilgiye erişim hakkı açısından ciddi bir tehdit oluşturuyor.
Yönetimin Açıklamaları ve Çelişkiler
Taliban yetkilileri, açıklamalarında bu durumun bir internet yasağı değil “yaşlanan altyapının yenilenmesi” olduğunu ileri sürdü. Ancak dış gözlemciler kesintinin gerekçesini şüpheli buluyor.
Önümüzdeki Sürece Dair Görünümler
Erişimin yeniden açıldığı yönünde bilgiler olsa da, bu tür aksaklıkların yeniden tekrarlanma riski yüksek görülüyor.
İlerleyen dönemde sosyal medya platformlarına erişim kısıtlamaları, dijital gözetim ve içerik filtreleme gibi ek uygulamalar gelebilir.
Uluslararası topluluk ve sivil örgütler, Afganistan’daki dijital haklara yönelik baskının artabileceği konusunda uyarıyor.
