İran’da haftalardır süren protestoların bilançosu, yalnızca sokaklardaki şiddetle değil, geride bırakılan büyük bir belirsizlikle de gündemde. Resmî makamların açıkladığı rakamlarla bağımsız kaynakların iddiaları arasındaki uçurum, ülkede yaşananların boyutuna dair ciddi soru işaretleri doğuruyor.
Resmî rakamlar ile bağımsız iddialar arasında büyük fark
İran yönetimi, protestolar sırasında hayatını kaybedenlerin sayısını birkaç bin olarak açıklarken, insan hakları örgütleri ve sahadan bilgi aktaran kaynaklar bu rakamın çok daha yüksek olabileceğini savunuyor. ABD bazı haber Ajanslarına doğrulanmış rakam 6 binin üzerinde. Ancak bazı doktorlar, morg çalışanları ve görgü tanıkları, gerçek sayının bunun da çok ötesinde olduğunu savunuyor.
“Cesetler kayboldu, toplu gömüler yapıldı” iddiası
Uluslararası basına konuşan sağlık çalışanları ve yerel kaynaklar, bazı kentlerde morgların kapasitesinin aşıldığını, cesetlerin kamyonlarla taşındığını ve kayıt dışı gömülerin yapıldığını iddia ediyor. Özellikle protestoların en yoğun olduğu günlerde, kaybolan cenazeler ve ailelerine teslim edilmeyen cesetler dikkat çekiyor.
Bu iddialar, ölüm sayısının on binlerle ifade edilebileceği yönündeki tartışmaları daha da fazla destekliyor.
30 bin iddiası neden gündemde?
Bazı raporlarda, özellikle kısa bir zaman diliminde yaşanan yoğun müdahaleler sırasında ölü sayısının 30 bine kadar çıkmış olabileceği ileri sürülüyor. Ancak bu rakam henüz bağımsız araştırma kurumları tarafından doğrulanmış değil. İnternet kesintileri, hastane kayıtlarına erişim zorluğu ve devletin bilgi paylaşımını sınırlaması nedeniyle şu anlık kesin bir tabloya ulaşılamadığını bildiriliyor.
Uluslararası toplumdan çağrılar
Birleşmiş Milletler ve uluslararası insan hakları örgütleri, İran yönetimine şeffaflık çağrısı yaparak bağımsız soruşturma talebinde bulunuyor. Hastanelerden gözaltına alındığı iddia edilen yaralılar ve cenazelere dair belirsizlikler, uluslararası hukuk ihlali tartışmalarını da beraberinde getiriyor.
Kesin olan tek şey: Belirsizlik
İran’daki protestolara ilişkin ölü sayısı konusunda kesin bir rakamdan söz etmek şu aşamada mümkün değil. Ancak resmî açıklamalar ile sahadan gelen anlatımlar arasındaki derin bir fark olduğunu biliyoruz fakat bu farkın bu kadar büyük seviyede olup olmadığı kesin olarak doğrulanmadı, yaşananların yalnızca rakamlarla açıklanamayacak kadar ağır bir tablo olduğu da bir gerçek.
