Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu (TÜBİTAK), yapay zekâ teknolojilerinin etik, güvenli ve sorumlu biçimde kullanılmasını sağlamak amacıyla “Destek Süreçlerinde Üretken Yapay Zekânın (ÜYZ) Sorumlu ve Güvenilir Kullanımı Rehberini yayımladı.
Yeni rehber, TÜBİTAK destek programlarına başvuru yapan araştırmacılar, proje ekipleri, danışmanlar ve değerlendiriciler için üretken yapay zekâ araçlarının etik, yasalara uygun ve şeffaf biçimde kullanılmasına yönelik ilkeleri ortaya koyuyor.
Amaç: Bilimsel Dürüstlük, Şeffaflık ve Veri Güvenliği
TÜBİTAK’tan yapılan açıklamaya göre rehber, bilimsel araştırmalarda bütünlüğün korunması, değerlendirme süreçlerinde adalet ve şeffaflık sağlanması, gizlilik ilkelerinin gözetilmesi ve fikrî mülkiyet haklarının korunması gibi temel hedefleri kapsıyor.
Ayrıca rehber, Kişisel Verileri Koruma Kanunu (KVKK) başta olmak üzere ulusal ve uluslararası yasal düzenlemelere tam uyumun önemini vurguluyor.
TÜBİTAK, rehberle birlikte sadece araştırmacılara değil; başvuru sahiplerinden komite üyelerine kadar tüm paydaşlara etik sorumluluk bilinci kazandırmayı amaçlıyor.
Üretken Yapay Zekâ Odakta
Rehberin kapsamı, kullanıcı girdilerine dayanarak metin, kod, görüntü, ses veya sentetik veri üretebilen tüm üretken yapay zekâ (ÜYZ) sistemlerini içeriyor. Bu kapsamda büyük dil modelleri ve metinden görsel üreten yapay zekâlar gibi temel modeller rehberin odağında yer alıyor.
TÜBİTAK, teknolojinin hızlı gelişimi nedeniyle belirli model isimleri yerine işlevselliğe dayalı bir yaklaşım benimsedi. Böylece rehber, yalnızca bugünün değil, gelecekteki yapay zekâ uygulamaları için de geçerliliğini koruyacak bir çerçeve sunuyor.
Etik Kullanım, Beyan Zorunluluğu ve Yaptırımlar
Hazırlanan rehber, ÜYZ’nin hangi alanlarda izinli veya yasaklı olduğunu açıkça belirtiyor. Ayrıca yapay zekâ araçlarının kullanıldığı durumlarda beyan zorunluluğu, paydaşların sorumlulukları, potansiyel riskler ve önleyici tedbirler detaylandırılıyor.
Rehberde, etik ihlallerin nasıl ele alınacağı, gizlilik kurallarının kapsamı, fikrî ve sınai mülkiyet haklarının korunması ile rehberin güncellenme mekanizmaları da yer alıyor.
Uluslararası Standartlarla Uyumlu
TÜBİTAK’ın yayımladığı bu rehber, yapay zekâ etiği konusunda uluslararası düzeyde kabul görmüş ilkeleri temel alıyor. Kurum, rehberin yayımlanmasıyla birlikte Türkiye’nin bilimsel araştırmalarda sorumlu yapay zekâ kullanımı konusunda öncü ülkeler arasında yer almasını hedefliyor.
