Araştırma-Geliştirme (Ar-Ge) harcaması 2024 yılında 651 milyar 822 milyon TL’ye yükseldi.
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), 2024 yılı Araştırma-Geliştirme Faaliyetleri Araştırması’nın sonuçlarını paylaştı. Buna nazaran, Gayrisafi yurt içi Ar-Ge harcaması 2024 yılında bir evvelki yıla nazaran 274 milyar 279 milyon TL artarak 651 milyar 822 milyon TL’ye yükseldi.
Ar-Ge harcamasının gayrisafi yurt içi hâsıla (GSYH) içindeki hissesi yüzde 1,46 oldu
Gayrisafi yurt içi Ar-Ge harcamasının GSYH içindeki oranı 2023 yılında yüzde 1,39 iken, 2024 yılında 44 trilyon 587 milyar 225 milyon TL’lik GSYH içindeki oranı yüzde 1,46 oldu.
En fazla Ar-Ge harcaması mali ve mali olmayan şirketler tarafından yapıldı
Ar-Ge harcamalarında mali ve mali olmayan şirketler yüzde 64,8 ile en büyük hisseye sahip olurken, bunu yüzde 30,9 ile yükseköğretim takip etti. Kâr hedefi olmayan kuruluşlar tarafından yapılan Ar-Ge harcamalarının da dâhil olduğu genel devlet Ar-Ge harcamalarının toplam Ar-Ge harcamaları içindeki hissesi ise yüzde 4,3 oldu. Ar-Ge harcamaları içerisinde işçi harcamaları yüzde 59,5 ile en büyük harcama kalemini oluşturdu.
Mali ve mali olmayan şirketler Ar-Ge finansmanında yüzde 53,8 ile birinci sırada yer aldı
Ar-Ge harcamalarının 2024 yılında yüzde 53,8’i mali ve mali olmayan şirketler tarafından finanse edilirken genel devlet Ar-Ge harcamalarının yüzde 30,4’ünü, yükseköğretim yüzde 12,9’unu, yurt dışı kaynaklar yüzde 2,9’unu ve başka yurt içi kaynaklar yaklaşık olarak yüzde 0,01’ini finanse etti.
Tam vakit muadili cinsinden 310 bin 473 Ar-Ge işçisi çalıştı
Tam vakit muadili (TZE) cinsinden 2024 yılında toplam 310 bin 473 kişi Ar-Ge işçisi olarak çalıştı. Kesimler prestiji ile dağılımına bakıldığında ise TZE cinsinden toplam Ar-Ge çalışanının 2024 yılında yüzde 67,1’i mali ve mali olmayan şirketlerde, yüzde 30,0’ı yükseköğretimde ve yüzde 2,9’u kâr emeli olmayan kuruluşların da dâhil edildiği genel devlet kesiminde yer aldı.
TZE cinsinden bayan Ar-Ge işçisinin oranı yüzde 34,2 oldu
TZE cinsinden bayan Ar-Ge işçi sayısı, 2024 yılında 106 bin 74 kişi ile toplam Ar-Ge işçi sayısının yüzde 34,2’sini oluşturdu. Bölümler prestijiyle TZE cinsinden bayan Ar-Ge işçi oranı yükseköğretimde yüzde 47,9, kâr hedefi olmayan kuruluşların da dâhil edildiği genel devlette yüzde 30,6, mali ve mali olmayan şirketlerde ise yüzde 28,2 oldu.
Ar-Ge işçisinin yüzde 30,6’sı doktora yahut muadili eğitim düzeyine sahip
Ar-Ge çalışanı tahsil durumuna nazaran incelendiğinde, Ar-Ge işçisinin yüzde 39,9’unun lisans eğitim seviyesine sahip olduğu görüldü. Bunu sırasıyla yüzde 30,6 ile doktora yahut muadili, yüzde 20,3 ile yüksek lisans, yüzde 4,9 ile meslek yüksekokulu ve yüzde 4,4 ile lise ve altı kategorileri takip etti. TZE cinsinden Ar-Ge çalışanının eğitim durumuna nazaran dağılımı ise sırasıyla; yüzde 48,9 ile lisans, yüzde 21,2 ile doktora yahut muadili, yüzde 19,1 ile yüksek lisans, yüzde 5,8 ile meslek yüksekokulu ve yüzde 5,0 ile lise ve altı eğitim seviyesi biçiminde oldu.
En fazla Ar-Ge harcaması TR10 (İstanbul) bölgesinde gerçekleşti
İstatistiki Bölge Üniteleri Sınıflaması (İBBS) 2. Seviyeye nazaran 2024 yılında Ar-Ge harcamalarının en yüksek olduğu bölge toplam Ar-Ge harcamasının yüzde 33,4’ünü gerçekleştiren TR10 (İstanbul) iken, bunu yüzde 27,8 ile TR51 (Ankara) ve yüzde 9,4 ile TR42 (Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu, Yalova) bölgesi takip etti.
Toplam Ar-Ge işçi sayısının yüzde 32,6’sı TR10 (İstanbul), yüzde 19,2’si TR51 (Ankara) ve yüzde 8,3’ü TR42 (Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu, Yalova) bölgesinde istihdam edildi.
Mali ve mali olmayan şirketlerde Ar-Ge harcamasının yüzde 52,7’si Ar-Ge merkezlerinde yapıldı
Mali ve mali olmayan şirketler tarafından 2024 yılında gerçekleştirilen 422 milyar 307 milyon TL Ar-Ge harcamasının yüzde 52,7’si Ar-Ge merkezlerinde gerçekleştirildi. Ar-Ge merkezlerinde yapılan Ar-Ge harcamasının yüzde 89,4’ü, 250 ve üzeri çalışan sayısına sahip olan teşebbüsler tarafından yapıldı.
En fazla Ar-Ge harcaması yüksek teknoloji faaliyetlerindeki teşebbüsler tarafından yapıldı
İmalat endüstrinde Ar-Ge faaliyeti yürüten teşebbüsler teknoloji seviyelerine nazaran sınıflandırıldığında, 2024 yılında imalat endüstrinde gerçekleştirilen 210 milyar 506 milyon TL Ar-Ge harcamasının yüzde 46,9’unun yüksek teknoloji faaliyetinde yer alan teşebbüsler tarafından gerçekleştirildiği görüldü. İmalat sanayindeki toplam Ar-Ge harcamasının yüzde 40,2’si orta yüksek teknoloji faaliyetindeki teşebbüsler, yüzde 8,2’si orta düşük teknoloji faaliyetindeki teşebbüsler ve yüzde 4,7’si düşük teknoloji faaliyetindeki teşebbüsler tarafından yapıldı.
İmalat endüstrinde Ar-Ge faaliyeti yürüten girişimlerdeki araştırmacı sayıları incelendiğinde 2024 yılında en fazla araştırmacının 31 bin 701 kişi ile orta yüksek teknoloji faaliyeti yürüten teşebbüsler tarafından istihdam edildiği görüldü. Bunu 22 bin 93 araştırmacı istihdamı ile yüksek teknoloji faaliyeti yürüten teşebbüsler takip etti. TZE cinsinden araştırmacı sayıları dikkate alındığında da en fazla kıymetin 28 bin 957 ile orta yüksek teknoloji faaliyeti yürüten teşebbüslerde olduğu saptandı.
Dolaylı Ar-Ge teşviklerinin özel kesim Ar-Ge harcaması içerisindeki hissesi yüzde 25,1 oldu
Dolaylı Ar-Ge teşviklerinin, mali ve mali olmayan şirketlerin Ar-Ge harcaması içerisindeki hissesi 2015 yılında yüzde 14,8 iken 2024 yılında yüzde 25,1’e yükseldi. Mali ve mali olmayan şirketlerin Ar-Ge harcaması 2015 yılında 11,2 milyar TL iken, bu harcamalar 2024 yılında 422 milyar TL’ye ulaştı.
