Dünyada, resmî olarak BM tarafından bağımsız devlet olarak tanınmayan ancak fiilen devlet işlevleri gören pek çok bölge vardır. Bu yerler coğrafi, tarihi ve siyasi nedenlerle uluslararası toplumca genel kabul görmemiştir. Örneğin Transdinyester, Moldova içinde kendi hükümeti ve ordusunu kurmuş olmasına karşın hiçbir BM üyesi ülke tarafından tanınmamaktadır. Aşağıda bu tür bölgelerin coğrafi konumlarına, uluslararası tanınmalarını engelleyen nedenlere, BM üyeliği şanslarına ve kısa tarihçelerine göz atacağız.
Harita Anlatımı
Kuzey Kıbrıs, Kıbrıs adasının kuzey kesiminde, Akdeniz’de yer alır. 1983’te bağımsızlığını ilan etmiş ve günümüzde yalnızca Türkiye tarafından resmî olarak tanınmaktadır.ada nüfusunun yaklaşık üçte birini kapsar; uluslararası toplum adanın kuzeyini Kıbrıs Cumhuriyeti’nin bir parçası sayar.
Tayvan (Çin Cumhuriyeti): Doğu Asya’da, Çin anakarasının batı kıyısındaki ada ülkesidir. 1949’da Milliyetçi Çin yönetimi burada hükûmetini kurdu, ancak Çin Halk Cumhuriyeti’nin “Tek Çin” politikası nedeniyle sayılı ülke tarafından tanınır. Bugün sadece 12 ülkenin resmî diplomatik ilişkisi vardır. 1971’de BM’deki Çin sandalyesini Halk Cumhuriyeti’ne kaptırmasıyla, Tayvan BM üyeliği dışı kalmıştır
Batı Sahra (SADR): Kuzeybatı Afrika’da yer alır; kuzeydoğuda Fas, güneydoğuda Cezayir ve güneyde Moritanya ile sınırdır 1976’da Polisario Cephesi önderliğinde Sahra Arap Demokratik Cumhuriyeti ilan edilmiştir. Bugün Fas’ın kontrolündeki topraklar ağırlıklı olarak Fas’a aittir. SADR, yaklaşık 44 BM üyesi ülke tarafından tanınmış olup Afrika Birliği üyesidir.
Somaliland: Afrika Boynuzu’nda, Somali Demokratik Cumhuriyeti’nin kuzeybatı kesiminde yer alır. 1960’ta kısa süre bağımsız kaldıktan sonra Somali ile birleşen Somaliland, iç savaş sonrası Mayıs 1991’de yeniden bağımsızlığını ilan etti. Halen kendine ait yönetim ve barışçıl bir idari yapı kurmasına karşın, 2025 yılı sonunda yalnızca İsrail tarafından bağımsız bir devlet olarak tanınmıştır; diğer ülkeler Somali’nin bir parçası olarak görmektedir.
Transdinyester: Doğu Avrupa’da, Moldova Cumhuriyeti’nin içinden geçerek Ukrayna sınırına kadar uzanan dar bir bölgedir. Dinyester Nehri’nin doğusunda yer alır. Sovyetler Birliği dağılırken (1990–91) Moldova’dan ayrılarak “Transdinyester Moldovya Cumhuriyeti”ni ilan etti. Kendi ordusu ve hükümeti bulunmasına rağmen hiçbir BM üyesi devlet Transdinyester’i bağımsız kabul etmemektedir.
Abhazya ve Güney Osetya: Kafkasya bölgesinde, Gürcistan sınırları içinde yer alır. 1990’lı yıllarda Gürcistan’dan ayrılarak kendi cumhuriyetlerini ilan ettiler. Bugün sadece Rusya ve küçük bir grup ülke tarafından tanınırlar; çoğu devlet bu bölgeleri Gürcistan’ın işgal altındaki toprakları olarak görmektedir.
Neden Tanınmıyorlar
Bu bölgelerin tanınmama sebepleri genellikle etnik ve siyasi çatışmalar ile komşu ülke ve güç dengeleriyle ilgilidir. Örneğin Kuzey Kıbrıs örneğinde, Kıbrıs’ın tek taraflı bölünmesi BM Güvenlik Konseyi tarafından gayrimeşru ilan edilmiş ve tüm devletlerden tanımamaları istenmiştir. Abhazya ve Güney Osetya’nın bağımsızlık ilanları Gürcistan tarafından işgal olarak görülür; çoğu ülke bu yüzden bağımsızlıklarını kabul etmemekte, sadece Rusya ve birkaç müttefik bunu desteklemektedir Somaliland’ın tanınmaması ise Somali Cumhuriyeti’nin toprak bütünlüğü iddiasındandır; Somaliland yönetimi kendi toprağının %80’ini kontrol etse de Somali hükümeti hâlâ bölgeyi kendi parçası saymaktadır
Benzer biçimde Tayvan, Çin ile olan uzun süreli uluslararası politika çekişmesinin sonucunda büyük bir bölge tarafından Çin’in parçası olarak kabul ediliyor. Filistin Devleti ise Birleşmiş Milletler’e tam üye olamamakta, zira güçlü devletlerin vetoları nedeniyle Güvenlik Konseyi’nden geçememiştir. Kosova’nın bağımsızlığını ise Sırbistan karşı çıkmakta, Rusya ve Çin gibi BM Güvenlik Konseyi üyeleri de üyeliğini veto etme hakkını kullanabilmektedir. Kısacası, tanınmama çoğu zaman komşu devletlerin bütünlük kaygısı ve büyük güçlerin politik etkisi ile ilişkilidir.
BM’ye Girme İhtimalleri
Bir devletin BM’ye üye olması için önce BM Güvenlik Konseyi’nden öneri alması, ardından BM Genel Kurulu’nda oy birliği veya nitelikli çoğunlukla kabul edilmesi gerekir. Güvenlik Konseyi kararlarında en az 9 onay oyu aranır ve daimi beş üyeden (ABD, İngiltere, Fransa, Rusya, Çin) hiçbirinin vetosunun olmaması şarttır. Bu yapı, bazı bölgelerin BM’ye girişi önünde engel teşkil eder. Örneğin Filistin’in tam üyeliği ABD’nin veto tehdidi yüzünden bugüne dek gerçekleşememiştir. Kosova’nın üyeliği de Rusya ve Çin’in vetosuyla tıkanmıştır. Dolayısıyla, tanınmayan veya sınırlı tanınırlığa sahip bu bölgelerin BM’de tam üye olma ihtimali güncel şartlar altında oldukça düşüktür.
Ülkelerin Tarihi
Kuzey Kıbrıs (TRNC): 1960’ta bağımsız olan Kıbrıs Cumhuriyeti, 1974’teki Yunan destekli darbe ve Türkiye’nin müdahalesi sonucu fiilen bölündü. 1983’te kuzey kesim “Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti” adını aldı, ancak bu ilan BM tarafından gayrimeşru kabul edildi.
Somaliland: 26 Haziran 1960’ta bağımsızlığı ilan eden Britanya Somalisi, 5 Temmuz’da İtalyan Somalisi ile birleşerek Somali Demokratik Cumhuriyeti’ni kurdu. 1991’de Somali iç savaşı sırasında yeniden bağımsızlık ilan etti ve kendine ait yönetim kurdu.
Transdinyester: 2 Eylül 1990’da Moldovya Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti’nden ayrılma kararı aldı; Sovyetler Birliği’nin dağılması sonrası 25 Ağustos 1991’de bağımsızlık ilan etti. Aynı dönemde Moldova ile kısa bir iç savaş yaşandı.
Abhazya ve Güney Osetya: Sovyetler Birliği dağılırken, 1992–93 yıllarında Gürcistan’dan ayrıldılar ve bağımsızlık ilan ettiler. Ağustos 2008’deki Rusya-Gürcistan savaşının ardından Rusya bağımsızlıklarını tanıdı.
Batı Sahra (SADR): İspanyol Sahra’sından 1975’te çekilen İspanya’nın ardından 27 Şubat 1976’da Polisario Cephesi SADR’yi ilan etti. Moritanya 1979’da toprak iddiasından vazgeçti, Fas ise geri kalan bölgeyi işgal edip ilhak etti. O tarihten bu yana SADR ile Fas arasında çatışma sürmektedir.
Filistin: 15 Kasım 1988’de Cezayir’de yapılan PLO toplantısında Filistin’in bağımsız bir devlet olduğu ilan edildi. 2012’de BM Genel Kurulu’nda Filistin’e gözlemci statüsü verildi, ancak İsrail–Filistin çatışması nedeniyle tam üyeliği devam edememiştir.
Kosova: 2008’de Sırbistan’dan tek taraflı bağımsızlığını ilan etti (BM Güvenlik Konseyi’nin 1999 tarihli 1244 sayılı kararıyla UN yönetimi sonlanmış oldu). Halen yaklaşık 110 ülke Kosova’yı tanımaktadır, ancak Yugoslavya’nın çöküşü ve etnik gerginlik geçmişinin bir sonucu olarak BM üyeliği sağlanamamıştır.
Tayvan (Çin Cumhuriyeti): 1912’de kurulan Çin Cumhuriyeti’nin hükûmeti, 1949’da Mao liderliğindeki komünist hükümete karşı iç savaşı kaybedip Tayvan’a çekildi. 1971’de Birleşmiş Milletler’deki Çin sandalyesi Çin Halk Cumhuriyeti’ne devredildi; o tarihten beri Tayvan devlet olarak uluslararası platformlarda yer alamamıştır
Her bir bölgenin hikâyesi farklıdır, ancak ortak nokta, büyük güç dengeleri, sınır anlaşmazlıkları ve uluslararası hukuk kurallarındaki kısıtlamalar yüzünden geniş çapta kabul görmemeleridir. Bu haberimizde ele aldığımız tanınmayan veya kısmen tanınan devletlerin örnekleri de bu dinamiklerin birer sonucudur.
