Leonardo da Vinci kimdir?
Leonardo da Vinci, Rönesans’ın en ünlü İtalyan ressam, heykeltıraş, mimar, mühendis ve mucitlerinden biridir. 1452 yılında İtalya’nın Anchiano kasabası yakınlarında doğmuş, çok yönlü yetenekleriyle insanlık tarihinin en büyük dehalarından biri olarak kabul edilmiştir. Sanatında “Rönesans insanı ideali”ni somutlaştıran Leonardo, özellikle Mona Lisa ve Son Akşam Yemeği gibi başyapıtlarıyla tanınır. Gözlem ve deney tutkusu sayesinde sanatla bilimi harmanlamış, çizimlerinden mimarî projelere kadar uzanan çok sayıda alanda ileri görüşlü tasarımlar yapmıştır.
Leonardo’nun dehası, resim sanatıyla sınırlı kalmamış; kusursuz gözlem gücü ve bilimsel merakı sayesinde anatomi, fizik ve teknoloji alanlarında da döneminin çok ilerisinde çalışmalar ortaya koymuştur. Bu yönüyle Leonardo, gerçek bir Rönesans insanı olarak anılır; sanat ve bilimi birleştiren çok yönlü kişiliği, sonraki kuşaklara yol gösterici olmuştur.
Da Vinci’nin hayatı
Leonardo da Vinci 15 Nisan 1452’de Vinci yakınlarındaki Anchiano köyünde doğdu. Babası Ser Piero da Vinci bir noter, annesi Caterina ise köylü bir kadın idi. Çocukluğu babasının çiftliğinde geçti; hiçbir zaman resmi bir eğitim alamadı ancak 15 yaşında ünlü Floransalı ressam Andrea del Verrocchio’nun atölyesine çırak olarak verildi. Verrocchio’nun yanında resim, heykel ve mekanik sanatları öğrendi. 1472’de Floransa ressamlar loncasına kabul edildi, ancak 1481’e kadar Verrocchio atölyesinde kalmaya devam etti.
1482 yılında 30 yaşındayken Milano’ya gitti ve Ludovico Sforza’nın sarayında ressam ve mühendis olarak hizmete başladı. Milano’da 17 yıl boyunca (1482–1499) kalarak hem tablo hem de mimarî ve mühendislik projeleri üzerinde çalıştı. Bu dönemde Saray Festivalleri için dekorasyonlar tasarladı, yapılar için planlar çizdi, su mühendisliği ve kalelerin savunma sistemleri konusunda danışmanlık yaptı. Aynı dönemde Meryem’in Kayalıkta Yargılanması (1483–1486), Ermini’li Kız (1489) ve ünlü Son Akşam Yemeği freski (1495–1498) gibi büyük eserleri üretti.
1499’da Fransa’nın Milano’yu ele geçirmesi üzerine Leonardo İtalya’yı terk etti. Ocak 1500’de Venedik’e uğradı, sonra Floransa’ya geri döndü ve memleketinde büyük bir kahraman olarak karşılandı. 1500–1506 yıllarında Floransa’da kaldı; bu dönemde Mona Lisa (1503–1506) ve Aziz Anne Meryem (1503–1519) resimlerine başladı, Anghiari Savaşı adlı büyük duvar resmi taslağı üzerinde çalıştı. 1502–1503’te kısa bir süre için Pápalık ordusu lideri Çezare Borgia’ya katılarak Romagna bölgesinin haritalarını çıkardı.
1513 yılında Roma’ya yerleşen Leonardo, Papa X. Leo’nun kardeşi Giuliano de’ Medici’nin himayesinde kaldı. Burada tasarım ve matematik çalışmaları sürdürse de büyük resmi projeler bulamadı. 1516’da Fransa Kralı I. François’nın daveti üzerine Paris’e gitti ve yaşamının son yıllarını Fransa’da geçirdi. Loire Nehri kıyısındaki Amboise yakınlarında bulunan Château du Clos Lucé sarayında “Kralın Baş Ressamı, Mimar ve Mühendisi” unvanıyla onurlandırıldı. 2 Mayıs 1519’da Cloux (Clos-Lucé) kasabasında hayata veda eden Leonardo, Château du Clos Lucé’nün şapelinde toprağa verildi (mezarı, Fransız Devrimi’nde yıkılan kilisenin enkazı altında kaybolmuştur).
Da Vinci’nin eserleri
Leonardo da Vinci, sayıları tam kesin olmamakla birlikte yalnızca birkaç tabloyu tamamlayabilmiş olmasına rağmen çok az eseri Rönesans sanatının simgeleri haline gelmiştir. Başlıca eserleri arasında şunlar sayılabilir:
- Mona Lisa (1503–1506): Paris Louvre Müzesi’nde sergilenen bu yarım boy portre, Lisa del Giocondo’ya (La Gioconda) aittir. Son derece titiz işlenen kompozisyonuyla dünya çapında üne ulaşmıştır. Leonardo’nun karakteristik sfumato tekniği ve kadının esrarengiz gülüşü, resme evrensel bir güzellik kazandırır.
- Son Akşam Yemeği (The Last Supper, 1495–1498): Milano Santa Maria delle Grazie Manastırı’nın yemekhane duvarında fresk olarak yer alır. İsa ve havarilerinin yemek masasında durduğu anı yansıtan bu eser, kompozisyonundaki dehanî düzenlemeyle sanat tarihinde önemli bir yere sahiptir.
- Vitruvius Adamı (c. 1490): İsmini antik çağ mimarı Vitruvius’tan alan bu ünlü çizim, bir insan figürünü çember ve kare içine yerleştirerek ideal oranları gösterir. Çağlar ötesi bir anatomi ve geometri çalışması olarak kabul edilir.
- Kız ve Ermine (Lady with an Ermine, c. 1489): Ludovico Sforza Dükü’nün metresi Cecilia Gallerani’nin portresidir. Sanatçının portre geleneğinde yenilikçi duruşuyla dikkat çeker.
- Kayalıkta Bakire (The Virgin of the Rocks) (1483–1486): Milano’daki San Francesco Grande kilisesi için yapılan bu tablo, bir sahneyi gizemli ışık oyunları ve yumuşak geçişlerle betimler. Eserin Louvre ve Londra Ulusal Galerisi’nde bulunan iki versiyonu mevcuttur.
Leonardo’nun ayrıca St. John the Baptist, Aziz Anna Meryem ve Çocuk İsa gibi diğer önemli tabloları ile Vaftizci Yahya, Meryem’in Müjdelenmesi gibi eserleri de dünya sanat mirasının değerli parçaları arasındadır. Eserlerinin bir kısmı tamamlanamamış veya kaybolmuş olsa da her biri döneminin sınırlarını aşan teknik ustalık ve derin anlam taşır.
İnsanlık için önemi nedir?
Leonardo da Vinci, insanlık tarihinin en önemli dâhilerinden biri olarak kabul edilir. Sanat ve bilimi aynı disiplin içinde harmanlaması, onu diğerlerinden farklı kılar. Leonardo’nun eserleri, insan bedeninin, doğanın ve evrenin nasıl işlediğini sorgulamaya yöneliktir. Gözlem gücüne verdiği değerle doğayı adım adım anlamaya çalışmış; bu yolla anatomi, optik, aerodinamik ve jeoloji gibi alanlara öncülük etmiştir. Örneğin, onlarca ceset üzerinde yaptığı anatomi çalışmaları, kas ve iskelet yapısını detaylı olarak tasvir etmiş; bu çalışmalar tıp tarihine ışık tutmuştur.
Leonardo aynı zamanda çok sayıda icadı ve tasarımıyla da öne çıkar. Helikopter benzeri makineler, paraşüt, dalgıç tulumu, çok namlulu toplar gibi ileri görüşlü projeler geliştirmiştir. Yüzyıllar sonra gerçeğe dönüşecek birçok mekanik ilkeyi defterlerine kaydetmiş, ama bu fikirlerin çoğunu yaşarken yayımlamamıştır. Bu yönüyle Leonardo, modern bilimin öncülerinden sayılır; Orta Çağ’ın geleneksel yöntemleriyle günümüz bilimsel yaklaşımı arasındaki köprüyü kurmuştur.
Sanatsal açıdan da Leonardo’nun önemi büyüktür. Gerçekçi anatomi bilgisiyle portrelerde duyguları başarıyla yansıtmış, resimde perspektif ve ışık-gölge kullanımını yeni boyutlara taşımıştır. Mona Lisa gibi eserleri, sonraki yüzyıllarda tüm portrelere ilham vermiştir. Bir başka deyişle, Leonardo da Vinci sanat ve bilimin iç içe geçtiği bir ideal kişilik olarak insanlığa ilham vermiştir. Onun izinden yürüyenler, evreni keşfetmenin sanatla olan yakın bağını hep hatırlamıştır.
Nerede yaşamış, nerede ölmüştür?
Leonardo da Vinci’nin hayatı boyunca birçok şehirde çalışmıştır. Başlıca yaşadığı yerler şunlardır:
- Anchiano (Vinci yakınları, İtalya) – 15 Nisan 1452’de bu küçük köyde doğdu. İlk gençlik yıllarını babasının mülkiyetindeki topraklarda geçirdi.
- Floransa (İtalya) – Gençliğinde Floransa’ya giderek Verrocchio’nun atölyesinde ressamlığa başladı. Uzun süre Floransa’da eğitildi ve 1470’li yıllarda erken eserlerini burada verdi. 1500’de yeniden Floransa’ya dönmüş, bu dönemde pek çok bilimsel proje ve birkaç tablo üzerinde çalışmıştır.
- Milano (İtalya) – 1482–1499 yıllarında Milano’da Sforza Dükü’nün sarayında çalıştı. Bu süre içinde mimari, mühendislik ve sanat faaliyetlerinde bulundu, Son Akşam Yemeği gibi ünlü eserleri yaptı. Ludovico Sforza’nın devrilmesinden sonra 1499 sonlarında Milano’yu terk etti.
- Roma ve Diğer Şehirler (İtalya) – 1513–1516 arasında Roma’da Medici ailesinin himayesinde kaldı. Ayrıca 1502–1503 civarında Pápalık ordusuyla birlikte Orta İtalya’da geziler yaptı.
- Clos Lucé (Amboise, Fransa) – 1516’da Fransa Kralı I. François’nin davetiyle İtalya’yı terk eden Leonardo, Loire bölgesindeki Amboise sarayına yakın küçük Clos Lucé şatosunda yaşamaya başladı. Burada “Kralın Baş Ressamı ve Baş Mühendisi” olarak kabul edildi.
Leonardo da Vinci, 2 Mayıs 1519’da Fransa’nın Amboise şehrine bağlı Clos Lucé kasabasında öldü. Fransız kralı I. François, ölmeden önce ona büyük saygı göstermiş, ölümünden sonra dehasını övecek kadar benimsemiştir. Böylece Leonardo, doğduğu İtalya’dan uzakta Fransa’da hayatını tamamlamış ve dünya tarihine geçmiş bir dahi olarak anılmaya devam etmiştir
