Dünya genelinde sayısız insanı etkileyen astım, yaşam kalitesini önemli ölçüde değiştirir. Bu rahatsızlık solunum yollarında iltihaplanma ve hava yollarının daralmasıyla meydana gelir. Astımın ve semptomların ortaya çıkmasına katkıda bulunan pek çok unsur vardır. Bununla beraber, tıbbi yöntemler ve yaşam tarzı ile tedavi yöntemleri mevcuttur. Rehberimizde ise, astımın nedenlerini ve belirtilerini daha detaylı bir şekilde ele alacağız!
- Astımın temel sebebi, solunum yollarının hassasiyetinin artarak tetikleyicilere karşı aşırı yüksek tepki vermesidir.
- Alerjik astım testi, bireyde görülen astım semptomlarının alerjik nedenlerle ilişkili olup olmadığını belirlemek için yapılır.
- Vücutta kronik solunum yolu hastalığı olarak kendini gösteren astım hastalığı, hiçbir zaman tamamen iyileştirilemez.
Astım Nedir?
Solunum yollarının kronik bir inflamatuar durumu olan astım, yaygın görülen bir solunum rahatsızlığıdır. Bu hastalıkta astım hava yollarının iltihaplanması, daralması ve mukus üretiminde artış solunum yolunu daraltır. Bu durum ise nefes almada güçlük çekilmesine yol açar. “Astım nedir?” sorusu, çoğunlukla kendini tekrarlayan nefes darlığı, öksürük, hırıltı sesi ve göğüste sıkışma hissi gibi semptomlarla gösterir; ayrıca bunun kronik bir hastalık, yani uzun süreli takip gerektiren bir hastalık olduğu da bilinmelidir.
Astımın temel sebebi, genetik yatkınlık ve çevresel etkenlere bağlı olarak solunum yollarının hassasiyetinin artmasıdır; aynı zamanda farklı tetikleyiciler birlikte rol oynayabilir. Bu tetikleyiciler arasında alerjenler, irritanlar, soğuk hava, egzersiz, enfeksiyonlar ve duygusal stres gibi unsurlar bulunur. Astım semptomları, hava yollarında gelişen daralma ve iltihaplanma nedeniyle hava yolu işlevinin bozulmasıyla ilişkilidir. Astım atağı sırasında nefes almak için daha fazla çaba sarf etmek gerekir. Semptomlar bazen hafif olurken, bazı durumlarda ciddi ve hayatı tehdit edici olur.
Astım Türleri Neler?
Solunum sistemindeki hava yollarının kronik olarak daralması ve iltihaplanması olarak belirtilen astım, farklı türlere ayrılır. Bu türlerin her biri ise, belirli semptomlar ve tetikleyicilerle ilişkilidir. Günümüzde yaygın olarak görülen astım türleri şunlardır:
Alerjik Astım
En yaygın türü olan alerjik astım, çevresel alerjenlere karşı aşırı duyarlılıkla alakalıdır. Polen, ev tozu akarları, küf, hayvan tüyleri gibi alerjenler astım semptomlarını tetikler.
Non-Alerjik Astım
Non-alerjik astım türü, alerjik olmayan kriterlerle karakterizedir. Soğuk hava, egzersiz, enfeksiyonlar, sigara dumanı gibi faktörler non-alerjik astımını ortaya çıkarır.
Egzersizli İlişkili Astım
Egzersiz yaparken veya fiziksel aktivite sırasında solunum yollarında geçici, hava yollarında daralmaya yol açan bir reaksiyon gelişebilir ve egzersizle ortaya çıkan semptomlar görülebilir. Bu tür astım egzersiz sonrası nefes darlığı, öksürük ve hırıltı ile kendini gösterir.
Mesleki Astım
Mesleki astım ise, belirli iş ortamlarında solunan kimyasallar, tozlar veya gazlar nedeniyle oluşur. Boyacılar, marangozlar, kimyagerler ve çiftçiler gibi meslek grupları bu tür astım riski altındadır.
Noktürnal Astım
Noktürnal astım rahatsızlığı semptomların özellikle gece veya sabaha karşı görülebildiği bir tablodur. Belirtiler sabaha karşı artabilir. Nedeni tam olarak bilinmemekle beraber uyku sırasında solunum yollarında salgılanan kimyasalların rol oynadığı düşünülür.
Kronik nefes probleminin söz konusu türleri semptomların şiddeti, tetikleyicileri ve tedavi yaklaşımları açısından farklılık gösterir. Astım belirtileri olan veya astım şüphesi olan bireyler, bir sağlık uzmanıyla görüşerek doğru teşhis ve tedavi için destek almalıdır.
Astım Hastalığının Nedenleri Nelerdir?
Solunum rahatsızlığının potansiyel pek çok nedeni vardır. Bu nedenler ise kişiden kişiye göre değişiklik gösterir ve genetik yatkınlıkla birlikte çevresel faktörlerin etkisi de önemlidir. Bunlar:
- Ailede astım öyküsü olan kişilerde astım gelişme riski daha fazladır.
- En yaygın nedenlerinden biri de alerjik reaksiyonlardır. Bazı insanlar, ev tozu akarları, polenler, küf sporları, hayvan tüyleri veya bazı gıdalar gibi alerjenlere karşı hassastır; bu tetikleyiciler astım belirtilerini artırabilir.
- Solunum yolu enfeksiyonları da astımın tetikleyicisi sayılır. Özellikle viral enfeksiyonlar, astım semptomlarının kötüleşmesine yol açabilir.
- Sigara dumanı, hava kirliliği, kimyasal maddeler, parfümler ve temizlik ürünleri gibi irritanlar, hava yollarındaki tahrişe yol açan etkenlerdir. Bu nedenle bu tür maruziyetler mümkün olduğunca azaltılmalıdır.
- Egzersizle ilişkili nefes darlığı, fiziksel aktivite sırasında solunum yollarının daralmasına ve iltihaplanmasına neden olabilir.
- Yoğun stres, astım semptomlarını ortaya çıkararak kötüleştirebilir. Stres, solunum yollarında daralmaya ve iltihaplanmaya yol açabilir.
- Kadınlarda, hormonal değişiklikler de söz konusu rahatsızlığa yol açabilir.
- Obezite, kronik rahatsızlığın riskinin ve semptomlarının şiddetini artıran unsurlar arasında bulunur. Obezite, solunum yollarında daralmaya ve inflamasyona yol açabilir.
- Kullanılan kimi ilaçlar, hastalığın semptomlarını meydana getirdiği gibi kötüleştirebilir.
Yukarıdaki hususlardan kaynaklı olarak astım, herhangi bir yaşta görülebilir.
Astım Belirtileri Nelerdir?
Solunum yollarında kronik bir iltihaplanma durumunu ifade eden astım, bireylerde kendini farklı şekillerde gösterir. Yani astım belirtileri kişiden kişiye göre değişiklik gösterir. Ancak aşağıda yaygın olarak görülen bazı belirtiler vardır:
Nefes Darlığı
Astım rahatsızlığına yakalanan hastalar nefes almada güçlük çeker. Nefes darlığı hissi ise göğüste sıkışma veya hırıltılı bir solunum şeklinde ortaya çıkar.
Öksürük
Nefes problemi atağı sırasında öksürük de ortaya çıkar. Bu öksürük bazen uzun süreli dönemler halinde görülebilir ve yakınmalar astım krizi sırasında daha belirgin hale gelebilir.
Hırıltılı Solunum
Astım hastalarında bazen ıslık sesi şeklinde tarif edilen hırıltılı bir solunum sesi duyulur. Bu ses, solunum yollarının daralması veya tıkanması nedeniyle ortaya çıkar ve nefes alıp verirken daha belirgin hale gelebilir.
GÖĞÜS SIKIŞMASI VE AĞRISI
Atak sırasında, göğüste sıkışma yanında göğüste baskı hissi de görülebilir. İlgili belirti ise tamamen nefes darlığıyla ilişkilidir.
Solunum Zorluğu
Astım hastaları solunum yaparken zorluk çeker; bu durum hava akımını etkileyerek hava yollarını açık tutmayı zorlaştırabilir. Derin nefes alma veya solunumun hızlanması gibi belirtiler de sıklıkla görülür.
Astım belirtileri, atak sırasında şiddetlendiği gibi, özellikle hava yollarındaki değişikliklere bağlı olarak tetikleyici faktörlerden sonra da ortaya çıkabilir. Tetikleyici faktörler arasında alerjenler, solunum yolu enfeksiyonları, egzersiz, soğuk hava, stres, sigara dumanı ve irritan maddeler yer alır.
Alerjik Astım Nedir ve Belirtileri Nasıldır?
Alerjik astım, alerjik reaksiyonlara bağlı gelişen hava yolu iltihabı, daralma ve aşırı duyarlılıkla seyreden, astım hava yollarını etkileyen bir solunum yolu rahatsızlığıdır. Bu hastalık, astım semptomlarının alerjenlere maruz kaldıktan sonra ortaya çıkmasıyla ilişkilidir. Alerjik nefes darlığının belirtileri şunları içerir:
- Nefes darlığı alerjik astım belirtileri arasında en yaygın olan semptomlardan biridir. Çoğunlukla nefes almak zorlaşarak hırıltılı solunum ortaya çıkar.
- Öksürük belirtisi, astımlı hastaların günlük yaşamını etkileyebilecek şekilde seyredebilir. Alerjenlere maruz kalındığında veya solunum yolları tahriş olduğunda şiddetlenir.
- Solunum yollarının daralması sonucu göğüste baskı veya ağrı hissi oluşur; alerjen maruziyeti hava yolu hassasiyetini artırdığında bu tablo bir astım belirtisi olarak daha belirgin hale gelebilir.
- Hırıltılı solunum da yaygın görülen alerjik astım belirtileri içerisindedir.
- Solunum zorluğu yaşandığı gibi derin nefes almakta zorluk çekilir.
- Nefes darlığının artması da bir alerjik astım belirtisidir. Alerjenlere maruz kalındığında veya solunum yolları tahriş olduğunda nefes darlığı artar.
Alerjik astım semptomlarına alerji belirtileri de eşlik eder. Bu belirtiler arasında burun tıkanıklığı, burun akıntısı, hapşırma, gözlerde kızarıklık ve kaşıntı bulunur.
Alerjik Astım Testi Nedir? Nasıl Yapılır?
Alerjik astım testi, bireyde görülen astım semptomlarının alerjik nedenlerle ilişkili olup olmadığını belirlemek ve astım tanısında olası alerjenleri saptamak için yapılır. Bu testler, çeşitli alerjenlere karşı vücudun tepkisini değerlendirmenin yanı sıra, kronik rahatsızlık semptomlarının altında yatan alerjik tetikleyicileri belirlemeye yardımcı olarak astım tanısı sürecini destekler. Alerjik astım nedir evde astım testi şu şekilde gerçekleştirilir:
Deri Prick Testi
Deri Prick testinde, potansiyel alerjenlerin bir dizi damla veya çözelti formunda birazcık deriye damlatılır. Daha sonra cilt üzerinde küçük çizikler veya iğneler kullanılarak bu alerjenlere maruz kalınır. Eğer bir kişiye alerjisi varsa, ciltte kızarıklık, şişlik veya kaşıntı gibi reaksiyonlar meydana gelir.
Kan Testleri
Kan testleri de astım rahatsızlığını belirlemek üzere yapılır. En yaygın kan testi, immünoglobulin E (IgE) düzeylerini ölçen RAST (Radioallergosorbent Test) veya ELISA (Enzyme-Linked Immunosorbent Assay) testidir. Bu testler, çeşitli alerjenlere karşı vücuttaki IgE seviyelerini tespit ederek alerjiye bağlı immünolojik tepkileri değerlendirir.
Solunum Fonksiyon Testleri
Solunum fonksiyon testleri ise, akciğer fonksiyonlarını değerlendirerek tek başına değil diğer klinik bulgularla birlikte astımın kesin değerlendirmesini destekler ve semptomların şiddetini belirlemeye yardımcı olur. Spirometri adı verilen bir test, bireyin nefes alıp verme kapasitesini ölçerek akciğerlerin hava akış hızını değerlendirir; ancak tek başına kesin bir sonuç vermekten çok klinik tabloyla birlikte yorumlanır.
Astım Tedavi Yöntemleri Nelerdir?
Astım tedavisi yöntemleri, söz konusu hastalığın semptomlarını kontrol altına almaya ve astım atağını önlemeye yöneliktir. O nedenle her insana farklı yöntemler uygulanarak kontrol altına almaya çalışılır. Buradan hareketle, tedavide kullanılan bazı yaygın yöntemler şunlardır:
Astım İlaçları
Astım ilaçları, tedavide en yaygın kullanılan yöntemlerden biridir ve astım ilaçlarının temel olarak rahatlatıcı ve düzenli kullanılan gruplara ayrıldığı kabul edilir. Düzenli kullanılan ilaçlar, belirtiler olmasa da semptomları önlemeye yardımcı olan kontrol edici tedavilerdir; hızlı rahatlama için ise kısa etkili ilaçlar tercih edilir. Olası yan etkileri için doktor önerisine uyulmalıdır.
Biyolojik Ajanları
Şiddetli astım tedavisinde kullanılan biyolojik ajanlar, hedefe yönelik çeşitli tedavilerdir. Bunlar, inflamasyonu hedef alarak astım semptomlarını azaltırlar.
Solunum Egzersizleri
Solunum egzersizleri, astım semptomlarını azaltmak ve akciğer fonksiyonunu artırmak için kullanılır. Bu tedavi, solunum kaslarını güçlendirerek nefes darlığı ile başa çıkmaya yardımcı olur.
Tetikleyicilerden Kaçınma
Astım semptomlarını tetikleyebilecek faktörlerden kaçınmak da son derece önemli bir tedavi yöntemidir; hastaların bu süreçte nelere dikkat etmesi gerektiğini bilmesi önem taşır. Örneğin sigara dumanı, özellikle sigara içen kişilerle aynı ortamda bulunma, evcil hayvan tüyleri, polenler, küf ve ev tozu akarları gibi alerjenlere maruz kalmaktan kaçınılmalıdır; bu maruziyetin azaltılması semptomların kontrol altında tutulmasına yardımcı olabilir.
Astım Eğitimi
Astımın yönetimi hakkında eğitim almak, semptomları tanımak, ilaçları doğru kullanmak, tetikleyicileri belirlemek ve başa çıkmak için stratejiler öğrenmek son derece önemlidir. Bu eğitim, astım hastalarına ve yakınlarına sağlanabilir.
Astım İzleme
Astım semptomlarını takip etmek ve ilaç tedavisinin etkinliğini değerlendirmek için düzenli olarak solunum fonksiyon testleri yapılması da tavsiye edilir.
Astım Kendi Kendine Geçer Mi?
Kronik bir solunum hastalığı olan astım, kendiliğinden geçmez ve kesin bir tedavisi yoktur; ancak uygun yaklaşımlarla yönetilebilir. Astımı tamamen iyileştiren bir tedavi mevcut olmasa da semptomları azaltmak ve yaşam kalitesini artırmak için birçok tedavi seçeneği vardır. Bu tedaviler arasında nefes açıcı ilaçlar, inhalerler, kortikosteroidler ve alerji tedavisi gibi yöntemler yer alır.
Astım hastalığı semptomları, çoğunlukla belirli tetikleyicilerden kaynaklanır. Bu tetikleyicilerden kaçınmak ise semptomların azaltılmasına yardım eder. Mesela alerjik astımı olan bir kişi polenlere duyarlıysa, polen sezonunda kapalı alanlarda kalmak veya antialerjik ilaçlar kullanmak semptomları azaltır. Bu şekilde alınan önlemler sayesinde “astım nasıl geçer?” sorusuna yanıtı bulunur.
Astım Nasıl Yenilir?
Solunum yollarında mikrobik olmayan iltihapla ilişkili kronik bir hastalık olan astım, hiçbir zaman tamamen iyileştirilemez. Çeşitli tedavi yöntemleri denense de astım tamamen vücutta yok edilemez. Bununla birlikte, astım semptomlarını hafifletmek ve kontrol altına almak için bir dizi tedavi ve yaşam tarzı değişikliği vardır. Öncelikle astımı yönetmek için bir doktora danışmak gerekir. Doktor şiddeti değerlendirerek hastaya uygun tedavi planını belirler.
Nefes darlığı semptomlarını tetikleyebilecek unsurlardan uzak durmak da son derece önemlidir. Mesela alerjenler, hava kirliliği, soğuk hava, egzersiz, sigara dumanı ve stres gibi unsurlardan kaçınmak gerekir. Bununla beraber, uzmanın reçete ettiği astım ilaçlarını düzenli olarak kullanmak ve tedaviyi bireysel gereksinimlere göre sürdürmek gerekir.
Sağlıklı bir yaşam tarzına sahip olmak da astım semptomlarını hafifletmeye yardımcı olur. Dengeli bir beslenme düzeni, düzenli egzersiz ve uyku düzeni kronik hastalığı önler. Bunların dışında rahatsızlığı yönetmek için astım eğitimi almak faydalı olur. Bu eğitimler, semptomların nasıl takip edeceğini, ilaçların nasıl doğru kullanacağını ve acil durum planının nasıl uygulayacağını öğretir.
Astım rahatsızlığı solunum yollarında iltihaplanma ve daralma ile seyreden kronik bir hastalıktır. Solunum güçlüğü, öksürük ve hırıltılı solunum gibi belirtilerle kendini gösterir. Tamamen ortadan kalkmasa da uygun yaklaşımla yönetilebilir.
